TRASEKA we BMG-nyň ÝIK Bakuwda geçirilen Sanly köp görnüşli Ortaýer-Hazar geçelgesiniň ösüşi barada 22-nji Halkara seminarynyň jemini jemlediler

2026-njy ýylyň 7-nji sentýabrynda Bakuw şäherindäki TRASEKA HHK-nyň Hemişelik sekretariatynyň ştab-kwartirasynda gibrid formatda «Köp görnüşli sanly Ortaýer-Hazar geçelgesini ösdürmek: metodologiýa we indiki ädimler» atly 22-nji Halkara seminary geçirildi.

Çäräniň guramaçylary bolup BMG-nyň Ýewropa ykdysady komissiýasy (BMG ÝIK) TRASEKA HHK-nyň Hemişelik sekretariaty we ösüş boýunça hyzmatdaşlar bilen bilelikde çykyş etdiler. Seminar TRASEKA we SPEKA sebitleriniň degişli edaralarynyň ýolbaşçylaryny we öňdebaryjy hünärmenlerini, Ýewrokomissiýanyň, Bütindünýä bankynyň, GIZ-iň, ITC-niň wekillerini, şeýle hem işewürlik jemgyýetiniň agzalaryny bir ýere jemledi.

Gatnaşyjylara TRASEKA HHK-nyň Baş sekretary jenap Žasurbek Çoriýew, Azerbaýjan Respublikasyndaky Ýewropa Bileleşiginiň Ilçisi hanym Mariýana Kuýunjiç we Azerbaýjan Respublikasynyň Sanly ösüş we ulag ministriniň geňeşçisi jenap Ilham Namazow hoşamaý sözler bilen ýüzlendiler.

Gün tertibiniň esasy meselesi bolup BMG-nyň SEFAKT standartlarynyň esasynda işlenip taýýarlanan Ortaýer-Hazar sanly geçelgesiniň Metodologiýasynyň taslamasyna garamak we maglumat alyşmagyň öňdebaryjy tejribelerini ara alyp maslahatlaşmak boldy. Hünärmenler demir ýol, deňiz, awtomobil we howa ulagynda ýük daşamalary sanlylaşdyrmak boýunça synag taslamalaryň durmuşa geçirilişiniň ýagdaýyna aýratyn üns berdiler.

TRASEKA HHK-nyň Baş sekretary öz çykyşynda sanlylaşdyrmagyň aýratyn tehnologik ugur bolmagyny bes edip, halkara ugurlaryň bäsdeşlige ukyplylygynyň hökmany şerti bolandygyny nygtady. Ol aýry-aýry synaglardan (eCIM/SMGS synag taslamalary we Hazar portlarynyň arasyndaky maglumat alyşmalary) doly derejeli köp görnüşli sanly geçelgäni giňişleýin, amaly taýdan ornaşdyrmak – ýagny, giňeltmek tapgyryna geçilendigini belledi. «Esasy kynçylyk bolup elektron resminamalaryň özara ykrar edilmegi, dolandyryş amallarynyň sazlaşdyrylmagy we BMG-nyň SEFAKT standartlarynyň esasynda sanly platformalaryň özara utgaşyklygynyň üpjün edilmegi galýar» – diýip, ol belledi.

Çärede çykyş eden ÝB-niň Ilçisi hanym Mariýana Kuýunjiç Günorta Kawkazyň we Merkezi Aziýanyň ählumumy özara baglanyşygy (Connectivity Agenda) üpjün etmekde we durnukly üpjünçilik zynjyrlaryny diwersifikasiýa etmekde eýeleýän strategiki ornuny nygtady. Ol ÝB-niň Global Gateway strategiýasynyň, TEN-T ulgamyny ornaşdyrmak boýunça Ýewropa tejribesiniň, şeýle hem «ÝB–Azerbaýjan özara baglanyşyk hyzmatdaşlygy» (EU–Azerbaijan Connectivity Partnership) başlangyjynyň möhüm ähmiýetini belledi. Aýratyn üns sebitiň ulag, energetika we sanly pudaklaryna 2 milliard ýewro çenli maýa goýum çekmäge mümkinçiligi bolan, möçberi 200 million ýewro çenli bolan täze Connectivity for Peace maýa goýum toplumyna berildi.

Ýewropa komissiýasynyň adyndan çykyş eden hanym Ingrid Kaýol ÝB-niň geçelgäniň infrastrukturasyna gönükdiren giň möçberli maýa goýumlaryna (10 milliard ýewro) goşmaça, eýýäm takmynan 45 million ýewro bölüp beren «ýumşak özara baglanyşygyny» (soft connectivity) ösdürmegiň aýratyn ähmiýetini belledi. ÝK-nyň wekili üns merkezinde aýratyn IT-ulgamlaryny ösdürmekden has köp, ulanylýan ulag we söwda resminamalary üçin umumy kesgitleýji tapmak hem-de BMG ÝIK tarapyndan hödürlenýän metodologiýanyň esasynda maglumatlary gaýtadan ulanmak meseleleriniň durmalydygyny nygtady. Ol şeýle-de TRASEKA-nyň sebitiň ähli gatnaşyjy ýurtlarynyň syýasy dialogy we utgaşdyrylmagy üçin esasy platforma hökmünde ösýän ornuny belledi we ÝB-niň institusional hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmaga taýýardygyny mälim etdi.

Üç sany tematiki maslahat we hünärmenler tegelek stolynyň çäginde alnyp barlan işleriň netijesinde gatnaşyjylar ugratma resminamalaryny sanlylaşdyrmak, kadalaşdyryjy ýakynlaşma we maglumat alyşmakda kiberhowpsuzlygy üpjün etmek meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar.