Türkmenistan sanly ulgamyň mümkinçiliklerine daýanýar

«Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» ýylynda ägirt uly serişdelere

we ykdysady kuwwata eýe bolan Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan

innowasion ösüş ýoly bilen ynamly öňe barýar. Ýurdumyzda öndebaryjy

tehnologiýalar ornaşdyrylyp, sanly hyzmatlaryň görnüşleri yzygiderli artdyrylýar.

Türkmenistanyň Prezidenti sanlylaşdyrmagy milli ykdysadyýetimiziň

ulgamlaýyn meselelerini çözmegiň möhüm ugry hökmünde kesgitledi. Sanly

ykdysadyýet maglumat tehnologiýalaryna daýanýan ykdysady iş bolup durýar.

Tehnologiýa taýdan ösen ýurtlaryň tejribesiniň görkezişi ýaly, sanly ykdysadyýet

olara öňe ilerlemäge we dünýäniň öňdebaryjy ýurtlarynyň hataryna goşulmaga

mümkinçilik berdi.

Häzirki döwürde ýokary tehnologiýalary ulanýan milli ykdysadyýetimiziň

ähli pudaklaryny sanly ykdysadyýete geçirmek döwlet syýasatynyň ileri tutulýan

ugurlarynyň birine öwrüldi. Ýurdumyzda sanly ykdysadyýeti döretmek maksady

bilen kabul edilen «Türkmenistanda 2019 – 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti

ösdürmegiň Konsepsiýasy» muňa aýdyň şaýatlyk edýär.

Hormatly Prezidentimiziň ýurdumyza daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň

ornuny tutýan önümleri öndürmek barada berýän tabşyryklaryndan ugur alyp, milli

programma önümleri döretmek maksady bilen, «Türkmenaragatnaşyk»

agentliginiň hünärmenleri bilen ýerli hünärmenler tarapyndan bilelikde taslamalar

taýýarlanyp, tapgyrlaýyn işe goýberilýär.

Ýurdumyzda ministrlikler, pudaklaýyn dolandyryş edaralary, häkimlikler

tarapyndan edilýän hyzmatlary elektron görnüşe geçirmek, sanly ulgamlar arkaly

raýatlaryň durmuş-jemgyýetçilik işlerini ýöretmeklerinde köp amatlyklary

gazanmak, elektron hyzmatlar ulgamyny kämilleşdirmek maksady bilen,

Türkmenistanyň bir bitewi e.gov.tm Döwlet hyzmatlar portaly döredildi.

Bu portal raýatlar we işewürler üçin elektron görnüşinde «bir penjire» döwlet

hyzmatlaryny ýerine ýetirmegiň awtomatlaşdyrylan maglumat ulgamyny özünde

jemleýär. Bu usul hyzmatlara isleg bildirýänlerden resminamalary merkezleşdirilen

görnüşde kabul etmäge mümkinçilik berýär hem-de şolary taýýarlamagyň

möhletlerine hem-de hyzmatlaryň ýerine ýetirilişine gözegçiligi üpjün edýär.

Häzirki döwürde döwlet edaralarynyň hem-de kärhanalarynyň bir ýere

jemlenen web-saýtlarydyr, olaryň sanly hyzmatlarynyň salgylanmalary, her

ministrligiň we pudaklaýyn edaralarynyň sanly ykdysadyýete geçmegiň derejesini

anyk görkezýär. Ýurdumyzda aragatnaşyk hyzmatlarynyň ähli görnüşleri sanly

ulgam arkaly hödürlenip, e.gov.tm Döwlet hyzmatlar portalyna ýerleşdirildi.

Häzirki wagtda Döwlet hyzmatlar portalyna ýüzlerçe sanly hyzmatlar

ýerleşdirildi.

Şeýle hem, «Türkmentelekom» elektrik aragatnaşyk kompaniýasynyň

hünärmenleri tarapyndan döwrebap « sanly.tm » milli elektron poçtasy döredilip işe

goýberildi. Bu programma çözgüdi, elektron poçtanyň ähli döwrebap

hyzmatlaryndan peýdalanmaga mümkinçiligi döredýän modullary öz içine alyp,

elektron gözleg ulgamy, dürli görnüşdäki habarlar, howa maglumaty we

salgylanmalar ýerleşdirilen. Häzirki wagtda, « sanly.tm » milli elektron poçtasynda

döredilen elektron poçtalaryň sany 45 000-den geçdi.

Bulardan başga-da, aragatnaşyk pudagynyň hünärmenleri tarapyndan «Start»

milli onlaýn hat habar alyş-çalyş ulgamy (messenger) döredilip, dürli

platformalarda işi ýola goýlup, diňe hat habarlary alyşmak, toparlaýyn

söhbetdeşligi guramak däl, eýsem sesli we wideo jaňlary, şol sanda toparlaýyn

amala aşyrmaga, şeýle hem dürli görnüşli elektron faýllary paýlaşmaga

mümkinçilik berýär. Ulanyjylaryň ösen isleglerini kanagatlandyrmagy üpjün edýän

bu ulgamyň häzirki wagtda ulanyjy sany 350 000-e ýetdi.

Ýurdumyzda poçta hyzmatlaryndan sanly ulgam arkaly peýdalanmaga doly

mümkinçilikler döredildi. Köpugurly «Çapar» ykjam programmanyň üsti bilen

onlaýn görnüşde aragatnaşyk we jemagat hyzmatlarynyň, polisiýanyň ýol

gözegçilik gullugynyň töleglerini tölemek, demir ýol we awia petekleri hem-de

teatrlaryň peteklerini onlaýn satyn almak, taksi hyzmatlaryndan peýdalanmak,

çapar çagyrmak, ýollamalary ugratmak, ýollamanyň ugry barada maglumat almak,

döwürleýin neşirlere ýazylmak ýaly hyzmatlardan peýdalanmak mümkinçiligi

döredildi.

Şeýle hem, ykjam programmada ýerleşdirilen «09 sorag-jogap» bukjasy,

ulanyjylara ýerleşýän şäherindäki kärhanalaryň we guramalaryň, gyssagly kömek

gulluklarynyň, howa menzilleriň, myhmanhanalaryň we restoranlaryň telefon

belgilerine onlaýn elýeterlilik mümkinçiligini berýär. «Çapar» ykjam

programmasy köp mukdarda maglumat we elektron hyzmatlary almak

mümkinçiligi bilen gyzyklanýan ulanyjylarynyň sanyny yzygiderli artdyryp häzirki

wagtda ulanyjy sany 166 müňden geçdi.

Bulardan başga-da, «Türkmenpoçta» poçta aragatnaşyk kompaniýasynyň

« shop.post.tm » söwda platformasy ýurdumyzda halkyň sarp edýän köpdürli

önümlerini öndürijilerine harytlaryny ýerlemek üçin işjeň elektron söwda

meýdançasy bolup, önüm öndürijiler bilen bir hatarda, satyn alyjylar üçin hem

oňyn şertler döredildi.

Söwda platformasy raýatlaryň öýlerinden çykmazdan gerekli harytlary bilen

tanyşmaga, satyn almaga we sargyt etmäge mümkinçilik berýär. Şeýle hem ykjam

programmada geçirilýän ähli aksiýalar, arzanladyşlar barada habarly bolmaga

mümkinçilik berýär. Häzirki wagtda platformada ýerleşdirilen harytlaryň

görnüşi 10 000-den geçdi.

Ýurdumyzda raýatlaryň internet ulgamynda wagtlaryny medeniýetli

geçirmeklerini üpjün etmek maksady bilen, «Belet film» onlaýn kinoteatr

platforma döredilip işe goýberildi.

Bu ugurda alnyp barylýan işleriň gerimini has-da giňeltmek maksady bilen,

ulanyjylara wideolaryny platforma ýüklemäge we beýleki ulanyjylar tarapyndan

döredilen mazmuny tapmaga mümkinçilik berýän «Belet Video» hyzmaty işle

goýberildi.

«Belet Video» hyzmaty, ykjam enjamlar we akylly telewizor ýaly dürli

platformalarda elýeterli bolup, ulanyjylaryň wideolary islendik ýerde we özleri

üçin amatly enjamlarda görmäge, hyzmatyň ýeňilleşdirilen aýdyň sahypasy,

ulanyjylara gyzyklanma bildirýän wideolaryň zerur mazmunyny çalt öwrenmäge

we tapmaga mümkinçilik berýär.

Hormatly Prezidentimiziň başda durmagynda, ýurdumyzda sanly

ykdysadyýeti ösdürmek boýunça alnyp barylýan işlere öňdebaryjy usullary

ornaşdyrmaga, olaryň kiberhowplara garşy ygtybarlylygyny ýokarlandyrmaga,

sanly we elektron hyzmatlaryň sanyny artdyrmaga, şäherde sanly bilim we sanly

lukmançylyk ulgamyny kämilleşdirmäge, elektron söwda hyzmatlarynyň gerimini

giňeltmäge, öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmaga giň mümkinçilikleri

döredilýär.

Şunuň bilen baglylykda, Arkadagly Gahryman Serdarymyz! Türkmenistanyň

Prezidentiniň ýurdumyzy 2022 – 2028-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan

ösdürmegiň Maksatnamasynda, 2022 – 2028-nji ýyllarda, ykjam aragatnaşygyň

hereket edýän CDMA ulgamyny döwrebaplaşdyryp, GSM aragatnaşyk standartyna

geçirmek bellenen.

«Türkmenaragatnaşyk» agentligi tarapyndan döwrebap 5G ülňülerini

ýurdumyzda işe goýbermegiň mümkinçiliklerini öwrenýär.

5G tehnologiýasynyň maglumatlary geçirijilik mümkinçiliginiň has

ýokarydygyny göz öňünde tutup, bu tehnologiýanyň mümkinçiliklerini hususanda

«Akylly şäher» we «Akylly öý» ulgamlaryny, internet zatlary, zawotdyr-fabriklary

sanly ulgam arkaly dolandyrmak işlerinde, önümçilikde giňden peýdalanylýar.

Hormatly Prezidentimiziň atalyk aladalary bilen aragatnaşyk pudagynyň

maddy-enjamlaýyn binýady berkidilip, iň täze sanly tehnologiýalar yzygiderli

ornaşdyrylýar, pudaga daşary maýa goýumlary çekilýär.

Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzyň welaýatlarynda we Aşgabat şäherinde

«Altyn Asyr» öýjükli aragatnaşyk ulgamynyň toruny ösdürmek,

awtomatlaşdyrylan hasaplaşyk (Billing) ulgamyny döwrebaplaşdyrmak we

giňeltmek, Türkmenistanda FM radioýaýradyş toruny ösdürmek we Internet

ulgamyny kämilleşdirmek taslamalary boýunça Türkmenistanyň Prezidentiniň

kararlary kabul edildip, bu ugurlarda degişli işler tamamlaýjy tapgyrda alynyp

barylýar.

Häzirki wagtda, maglumat geçiriş multiserwis toryny kämilleşdirmek

taslamasy boýunça Internet ulgamynyň göwrümini giňeltmek üçin enjamlar

toplumlary we olar üçin niýetlenen programma üpjünçilikleri giňeldilýär. Bulardan

başga-da FM radioýaýradyş toruny ösdürmek taslamasy boýunça radioýaýradyjy

enjamlar toplumlary ýurdumyza getirilip gurnaldy we işe girizildi.

Häzirki wagtda «Altyn Asyr» öýjükli aragatnaşyk ulgamynyň toruny

ösdürmek taslamasy boýunça daşary ýurtlaryň öňde baryjy kompaniýalarynyň

döwrebap enjamlar toplumlary ýurdumyzda gurnaldy. Netijede ýurdumyzyň ähli

ilatly nokatlarynda ýokary hilli öýjükli aragatnaşyk ulgamynyň giň

mümkinçiliklerinden peýdalanmaga, hususan-da giň zolakly öýjükli Internet

ulgamyndan peýdalanmaga giň mümkinçilikler döredildi.

Bulardan başga-da, ýurdumyzda internet ulgamyny kämilleşdirmek taslamasy

boýunça baglaşylan şertnama laýyklykda ähli enjamlar toplumlary ýurdumyzyň

çäklerine getirilip gurnaldy.

Maýa goýum taslamasynyň çäklerinde Türkmenistanda FM radioýaýradyş

toruny ösdürmek taslamasy boýunça ähli enjamlar toplumlary ýurdumyzyň

çäklerine ornaşdyryldy. Geçirilen işleriň netijesinde ýurdumyzyň ähli ilatly

nokatlarynda 4 milli radioýaýlymlarymyz ýaýlyma goýberildi.

SANLY HYZMATLAR

Internet ulanyjy sany 3 195 919 müşderi, olardan:

 441 010-sy simli internet ulanyjy;

 2 754 909-sy sany öýjükli internet ulanyjy.

Häzirki wagtda ýurdumyz boýunça daşky internet kanalyň kärendä alynýan

bölegi 170 gigabit/sekunda ýetdi, içki internet kanalyň ulanyşy 95

gigabit/sekunt.

Häzirki wagtda, e.gov.tm döwlet hyzmatlar portalyna jemi 515, ýagny 41 

onlaýn tölegler we hyzmatlar, 268 sany maglumat hyzmatlary, şeýle hem döwlet

edaralarynyň 158 sany web-saýtlaryna we 48 sany amala aşyrýan hyzmatlaryna

salgylanmalar ýerleşdirilen.

Häzirki wagtda, e.gov.tm Döwlet hyzmatlar portalynda jemi 42 315

sany şahsy otaglar döredildi.

Şeýle hem, «start» messenjer işe goýberildi. Häzirki wagtda, ulanyjy

sany 396 565-den geçdi. Onuň ulanyjy sany her gün artýar.

«Türkmenpoçta» poçta aragatnaşyk kompaniýasynda «Çapar» mobil

programma üpjünçiligi işe goýberilip, onuň ulanyjy sany 176 299-den geçdi.

Salgydan salga eltip berme – «Çaparçylyk» hyzmatyndan diňe ýanwar aýy

boýunça 5 279 sany sargyt boldy.

Bulardan başga-da, Kompaniýanyň post.tm internet web-saýtynda

müşderiler «Şahsy otag» arkaly aragatnaşyk, jemagat we Polisiýanyň ýol

gözegçilik gullugynyň administratiw hukuk bozulmalarynyň töleglerini tölemek,

«Çapar çagyrmak», «Ýollamalary ugratmak», «EMS ýollamalary ugratmak»,

«Ýollamanyň nirededigini anyklamak», «Poçta aragatnaşyk bölümleriň

nirededigini anyklamak», «Nyrhnamalary öwrenmek», «Online usulda gazet we

žurnallara ýazylmak» ýaly amallary ýerine ýetirip bilerler.

Ýurdumyzda internet söwda ulgamyny ösdürmek boýunça işleriň

çäklerinde, shop.post.tm elektron söwda platformasy işe goýberildi, 9 158

sany haryt görnüşleri ýerleşdirilen. Müşderi sany 8 325-den geçdi.

Bulardan başga-da, häzirki wagtda, ýurdumyz boýunça abuna ýazylyşygyna

2024-nji ýylyň birinji ýarymy üçin jemi 210 395 abunaçy online görnüşde ýazyldy.

« sanly.tm » milli elektron poçtasy işe girizildi. Häzirki wagtda milli

bukjasyndan peýdalanýan ulanyjylaryň sany 42 717-e ýetdi. Korporatiw

domen 252 sany.

Ýurdumyz boýunça jemi 1 068 sany internet web-saýtlar bellige alyndy,

olardan 312-si elektron söwda nokatlary we Internet dükanlary. Saýtlaryň 209-

sy şertnamalaýyn esasda Döwlet kiberhowpsuzlyk gullugy tarapyndan gözegçilige

alyndy.

Wirtual serwerleri (VPS, VDS,) kärenda bermek hyzmatlaryndan

peýdalanýan ulanyjylaryň sany artyp, hosting hyzmatlaryndan peýdalanýan

ulanyjylaryň sany 1 132-e ýetdi. Kolokasiýa (Сollocation) serwerleri kärendesine

bermek hyzmatynyň nyrhnamalary 4 esse arzanladylydy we ulanyjylaryň

sany 18 boldy.

Online kinoteatr platformasy (Belet film) döredildi. Hazirki wagtda bu

hyzmatdan peýdalanýan ulanyjylaryň sany 87 601-den geçdi. (telekom – 37 312,

AŞTU – 11 241, şahsy – 39 048)

«Belet wideo» – youtube görnüşde milli programmanyň ulanyjy sany 16

103 ýetdi.

«Milli One» antiwirus programmasy taýýarlanyp işe goýberildi.

«Milli One» antwirus programmasy – daşary ýurtlaryň antiwirus programmalaryny

öndüriji öňdebaryjy kompaniýalarynyň programmalary bilen yzygiderli

döwrebaplaşdyrylyp, olaryň maglumat binýatlary bilen maglumat alyş-çalşygy

ýola goýuldy. Häzirki wagtda bu antiwirus programmasyny satyn almaga daşary

ýurtlardan sargytlar gelip gowuşýar.

«Milli Billing» – «Aşgabat şäher telefon ulgamy» ýapyk görnüşli paýdarlar

jemgyýetinde guralyp, işe girizildi. «Milli Billing» milli hasaplaýyş billing ulgamy

programma öndürijileriň reýestrina girizildi.